Gas radón na casa: entradas e protección

O gas radón é unha cuestión que convén considerar cando unha vivenda está en contacto co terreo, especialmente se ten soto, semisoto ou planta baixa. Non é un problema que poidas identificar a simple vista, pero si pode estar relacionado con gretas, xuntas mal resoltas e pasos de instalacións. Entender de onde procede, por onde se infiltra e que esixe o CTE permíteche formular unha reforma con criterio e evitar solucións parciais.

O gas radón é un gas natural do subsolo que pode acumularse dentro dunha vivenda

O radón é un gas radioactivo de orixe natural que se xera no terreo a partir da desintegración de elementos presentes en rochas e solos. Pode desprazarse a través dos poros do terreo e alcanzar os edificios que se apoian sobre el ou que contan con cerramentos enterrados. Cando atopa unha vía de entrada, pasa ao interior e pode permanecer acumulado se a renovación do aire é insuficiente.

Non se trata dun gas que poidas recoñecer polo cheiro, a cor ou unha molestia inmediata. Precisamente por iso convén non confundilo cunha humidade visible, unha filtración ou un cheiro a pechado. Pode haber problemas de humidades e radón ao mesmo tempo, pero tamén pode existir entrada de radón nunha vivenda aparentemente seca e ben conservada.

A presenza interior depende de varios factores que actúan conxuntamente. Inflúen a composición e permeabilidade do terreo, a localización do inmoble, a continuidade dos cerramentos en contacto co solo, o estado de xuntas e fendas, así como a ventilación dos espazos habitados. As diferenzas de presión entre o interior e o terreo tamén poden favorecer que o gas se desprace cara á vivenda.

Controlar a súa presenza é importante porque o radón pode concentrarse no aire interior durante períodos prolongados. A forma de saber se existe unha concentración que require atención é realizar unha medición adecuada. Esa comprobación permite pasar dunha sospeita xeral a un diagnóstico útil para decidir que parte da envolvente debes revisar e que solución ten sentido aplicar.

O radón entra por gretas, xuntas e outros puntos de contacto entre a vivenda e o terreo

O radón non necesita unha abertura grande para infiltrarse. Os puntos de contacto entre a vivenda e o terreo adoitan reunir pequenas descontinuidades que, aínda que non sexan evidentes, permiten o paso do gas. Por iso, unha reforma orientada a reducir a entrada de radón debe revisar a continuidade real dos elementos construtivos, non só a superficie visible do pavimento ou do muro.

As vías de entrada máis habituais son as seguintes:

• Fisuras e gretas en soleiras, lousas e muros situados baixo rasante ou apoiados sobre o terreo.
• Xuntas entre a soleira e os muros perimetrais, especialmente se perderon continuidade ou presentan movementos.
• Encontros entre distintos materiais, como muros de fábrica, formigón, pavimentos e elementos prefabricados.
• Pasos de tubaxes, condutos, cableado e outras instalacións que atravesan cerramentos en contacto co solo.
• Sumidoiros, arquetas, rexistros e conexións con cámaras ou redes enterradas cando non están correctamente resoltos.
• Fisuras arredor de piares, patinillos e elementos estruturais que atravesan a soleira.

Algunhas destas entradas tamén poden asociarse a filtracións de auga ou a humidades. Porén, non debes asumir que toda greta con humidade é a causa principal da entrada de radón, nin que unha superficie seca está necesariamente libre de infiltracións. A revisión debe considerar o conxunto: o terreo, a envolvente, as instalacións e a ventilación do espazo.

En reformas onde é necesario reparar xuntas, refacer unha soleira ou corrixir encontros construtivos, os traballos de albanelaría poden formar parte da intervención. O relevante é que esas reparacións se executen como parte dunha estratexia de estanquidade e non como un simple arranxo estético. Selar unha fisura illada pode ser útil, pero non substitúe a revisión de todos os puntos polos que o gas podería seguir entrando.

Tamén convén observar se existen pasos de instalacións engadidos con posterioridade á construción orixinal. As reformas de cociña, baño, climatización ou telecomunicacións puideron crear perforacións en elementos que separan a vivenda do terreo. Se esas penetracións non se selaron de forma compatible co cerramento, poden converterse en rutas de infiltración.

As vivendas con plantas en contacto co terreo requiren especial atención fronte ao radón

As plantas situadas en contacto directo co terreo son as que teñen máis posibilidades de recibir gas procedente do subsolo. Isto inclúe sotos, semisotos, plantas baixas sobre soleira e estancias parcialmente enterradas. A proximidade ao terreo non implica por si mesma que vaia existir un problema, pero si xustifica unha revisión máis coidadosa da construción e das condicións de uso do espazo.

Os sotos adoitan reunir varios factores que favorecen a acumulación: muros enterrados, soleiras en contacto co solo, menor entrada de aire exterior e presenza de instalacións, arquetas ou patinillos. Se ademais se usan como zona de estar, dormitorio, despacho, sala de xogos ou espazo de traballo, a súa calidade do aire interior merece unha atención específica. Un cuarto inicialmente destinado a almacenaxe pode cambiar de uso co tempo, e ese cambio pode facer necesario revisar a súa ventilación e os seus cerramentos.

Nun semisoto, unha parte dos muros pode estar en contacto co terreo e outra quedar exposta ao exterior. Esta configuración xera encontros especialmente sensibles entre a zona enterrada e a zona á vista. As xuntas, os cambios de nivel e as conexións con patios ingleses, escaleiras ou accesos exteriores deben comprobarse porque poden combinar filtracións de auga, entrada de aire e vías de paso desde o solo.

As plantas baixas tamén poden requirir atención, mesmo cando non haxa un soto. Unha soleira apoiada sobre o terreo, un forxado sanitario mal ventilado ou un encontro perimetral deteriorado poden permitir a entrada de radón. Por este motivo, ao reformar o pavimento dunha planta baixa non convén limitar a decisión ao acabado final. Pode ser unha oportunidade para revisar a base construtiva, o selado de instalacións e a continuidade das capas de protección.

Ademais da posición da vivenda, importa como se comporta o aire no seu interior. Os espazos pouco utilizados, pechados durante longos períodos ou conectados con zonas enterradas poden acumular máis aire procedente do subsolo. Portas entre garaxes e vivendas, ocos de instalacións, rochos anexos e escaleiras interiores son puntos que paga a pena incorporar á inspección.

O CTE esixe medidas de protección fronte ao radón nas zonas afectadas e nas obras ás que se aplica

O Documento Básico de Salubridade do Código Técnico da Edificación incorpora unha esixencia de protección fronte á exposición ao radón. O seu obxectivo é que os edificios contemplados pola norma dispoñan de solucións construtivas que limiten a entrada deste gas desde o terreo e, cando corresponda, faciliten a súa evacuación.

A aplicación práctica parte dunha zonificación territorial. O CTE utiliza a clasificación asignada a cada municipio para establecer o nivel de protección que debe contemplarse. Polo tanto, non abonda con saber a provincia ou a comunidade autónoma na que se atopa o inmoble: debes comprobar a zonificación concreta do municipio e utilizar a documentación vixente aplicable ao proxecto.

A zonificación diferencia municipios con distinto potencial de presenza de radón procedente do terreo. Nas áreas onde o potencial é maior, a esixencia de protección é máis intensa. Isto pode traducirse na necesidade de prever unha barreira fronte ao radón e sistemas que permitan controlar ou reducir o gas baixo o edificio, segundo a solución definida no proxecto e as condicións construtivas.

En obra nova, a protección debe integrarse desde o deseño. É o momento máis eficaz para resolver a continuidade das capas baixo a soleira, os encontros con muros, os pasos de instalacións e a posible ventilación ou despresurización do terreo. Incorporar estas medidas desde o inicio evita ter que intervir despois sobre pavimentos rematados, acabados interiores ou elementos xa ocupados.

En edificios existentes, a obriga non depende unicamente de que a vivenda estea situada nunha zona incluída na zonificación. Tamén importa o alcance da intervención, o uso do inmoble e os elementos construtivos afectados pola obra. Unha reforma que actúe sobre soleiras, muros enterrados, cerramentos en contacto co terreo ou espazos habitables pode requirir que o proxecto estude a protección fronte ao radón conforme á normativa aplicable.

Por iso, antes de comezar unha rehabilitación, convén que o técnico responsable confirme se a actuación queda dentro do ámbito de aplicación do CTE e que solución esixe a zonificación do municipio. A licenza, a memoria técnica e a dirección de obra son os instrumentos adecuados para deixar definida a resposta construtiva. Resolvérono só a partir dunha recomendación xenérica, sen revisar o proxecto e o edificio, pode levar a instalar unha medida insuficiente ou innecesaria.

As solucións fronte ao radón combinan barreiras, selado e ventilación segundo o diagnóstico do edificio

Non existe unha única solución válida para todas as vivendas. A resposta adecuada depende de por onde entra o radón, de se hai contacto directo co terreo, do estado dos cerramentos, da distribución interior e do resultado da medición. En moitos casos, a estratexia eficaz combina varias actuacións en lugar de confiar nunha medida illada.

Unha barreira fronte ao radón busca limitar o paso do gas desde o terreo cara ao interior. Debe instalarse con continuidade e con especial coidado nos solapamentos, xuntas, perímetros e encontros con instalacións. Unha membrana ben colocada nunha zona aberta pode perder eficacia se queda interrompida nun piar, un conduto ou unha unión cun muro enterrado.

O selado complementa esa barreira. Consiste en tratar fisuras, xuntas, pasos de instalacións, rexistros e outros puntos onde a envolvente perdeu estanquidade. É unha medida especialmente útil cando a inspección detecta descontinuidades concretas, aínda que debe executarse con materiais compatibles co soporte e cos movementos previsibles de cada encontro.

A ventilación do espazo baixo a vivenda ou a creación dun sistema que facilite a extracción do gas pode ser necesaria cando o diagnóstico indica que reducir as vías de entrada non é suficiente. Unha cámara sanitaria ventilada, un espazo baixo soleira preparado para evacuar o gas ou un sistema de despresurización son alternativas que deben definirse segundo a configuración do edificio e o obxectivo de protección.

As humidades e filtracións merecen unha revisión paralela cando aparecen en muros enterrados, soleiras ou xuntas perimetrais. Aínda que non son equivalentes ao radón, poden sinalar deterioros nos cerramentos ou encontros que tamén facilitan infiltracións desde o terreo. Podes valorar unha inspección dentro do servizo de impermeabilizacións e humidades se observas entradas de auga, manchas, deterioro de revestimentos ou fisuras nestas zonas.

A medición previa axuda a priorizar. Permite coñecer se debes actuar primeiro sobre unha zona concreta, se a ventilación existente é insuficiente ou se o foco está relacionado co contacto co terreo. Tras unha reforma, unha nova comprobación permite valorar o comportamento da solución aplicada. Esta secuencia evita intervir ás cegas e facilita que o investimento se concentre nos elementos que realmente inflúen na calidade do aire interior.

Se vas reformar unha planta baixa, un soto ou un semisoto, incorpora o radón á conversa desde o principio. Revisar a zonificación, medir cando proceda e coordinar as გადაწყვეტილs de albanelaría, estanquidade e ventilación permitirache resolver o problema cunha intervención coherente, especialmente se a obra afecta a elementos en contacto co terreo.